وبلاگ مرجع و جامع علوم ازمایشگاهی

موارد کاربرد تست:

مهمترين عامل تشخيصي درمنيژيت عفوني مخصوصاً انواع باكتريال آن  بررسي  CSF  مي باشد ودر ساير بيماريهاي عفوني والتهابي مغز ونخاع هم مي تواند كمك كننده باشد .

اساس روش آزمایش:

بررسي ماكروسكوپي و ميكروسكوپي

نمونه مورد نياز در بخش :  

مايع CSF  ارسالي

این نمونه در آزمایشگاه نمونه گیری نمی شود و از بیمارستان ارسال میگردد

نمونه استاندارد نمونه ای است که در سه لوله نمونه گیری شده باشد.

این سه لوله به همان ترتیبی که نمونه در آنها ریخته می شود به صورت 1و2و 3

شماره گذاری می گردد.

لوله شماره 1 برای آزمایشهای شیمیایی و سرولوژی

لوله شماره 2 برای آزمایشهای میکروب شناسی

لوله شماره 3 برای  شمارش سلولی

توجه:

 -گاهی لوله شماره 4 نیز گرفته می شود که جهت آزمایشهای میکروبشناسی ارجح است

- چنانچه مایع به مقدار کم  فرستاده شود از محلولهای رویی که پس از انجام آزمونهای هر لوله باقی می ماند،می توان برای آزمایشهای شیمیایی و سرولوژی استفاده نمود.

- مایع اضافه را نباید دور ریخت.

نمونه های مربوط به شیمیایی و سرولوژی منجمد می گردد

نمونه های مربوط به هماتولوژی در یخچال نگهداری شده) پایداری سلول های CSF در حرارت یخچال بهتر از دمای اتاق است .(و نمونه های مربوط به میکروب شناسی در حرارت اتاق نگهداری می شود.

مقدار : حداقل مقدار مود نياز 500 λ                            

ظرف : 

معيار غير قابل قبول بودن نمونه :

هر چند که لخته بودن مايع يا حجم كم از معیارهای غير قابل قبول بودن نمونه است اما بدلیل مشکلات در این نوع نمونه گیری و تقریبا غیر قابل تکرار بودن نمونه گیری در هر صورت بايد بررسي آن صورت گرفته و محدوديت مشاهده شده در گزارش نتایج ذكر گردد.

مواد و وسايل مورد نياز :

  لام نئوبار – لامل – سانتريفيوژ – سملپر – رنگ رايت گيمسا – لوله پلاستيكي

روش انجام آزمايش :

گزارش ماکروسکوپی:

ظاهر (Appearance) :

(زلال و شفاف ) Crystal clear  

(ابری یا کدر ) Cloudy or turbid  

(شیری )  milky

(زرد فام ) xanthochromic  

(خونی ) bloody  

نمونه ابری ، کدر یا شیری  مي تواند بدليل افزایش پروتئین یا غلظت چربی باشد

یا نشانگر عفونت است که در این حالت ابری بودن بدلیل وجود WBC است .

Xanthochromic (زرد فامی ) :

در اين حالت مایع رویی CSF با رنگ صورتی ، نارنجی یا زرد دیده می شود . وجود محصولات حاصل از متلاشی شدن گلبولهای قرمز یکی از دلایل عمده تولید این نوع ظاهر است . بر حسب مقدار خون و مدت زمان حضور آن ، رنگ CSF می تواند از صورتی (مقدار خیلی کم اکسی هموگلوبین ) تا نارنجی (همولیز شدید ) و سر انجام زرد (تبدیل اکسی هموگلوبین به بیلی روبین غیر کنژوگه ) تغییر یابد .

از علل زرد فامی  خونریزی مغزی، تاخیر بیش از یکساعت در سانتریفیوژ کردن CSF خونی ، افزایش بیلی روبین سرم در بیمار مبتلا به ژاندیس (یرقان )، درمان با ریفامپین ، مصرف ترکیبات کاروتینوئید (هیپرویتامینوز A ) ،ملانومای منتشره به سیستم اعصاب (رنگ قهوه ای )،آلودگی لوله آزمایش با ماده ضد عفونی کننده (merthiolate )، پروتئین بیشتر از 150 میلی گرم درصد و همچنین بدلیل کارکرد ناقص کبد بویژه در شیر خواران نارس .

روش تشخیص :

چنانچه نمونه خونی CSF فورا ً سانتریفیوژ گردد و رنگ صورتی تا قرمز مشاهده شود ، بیانگر خونریزی واقعی است و تاخیر در سانتریفیوژ موجب گزارش کاذب مثبت می شود .

برای گزارش زانتوکرومیا لوله حاوی CSF بایستی بلافاصله سانتریفیوژ شده و رنگ لایه رویی با لوله آب مقطر مقایسه گردد .

حجم: حجم مایع ارسالی قبل از هر کاری باید ثبت گردد .جهت مشخص شدن میزان حجم لوله ارسالی باید با لوله درجه بندی هم سایز مقایسه گردد . از انتقال مایع ارسالی خودداری شود.

CSF در بخش هماتولوژی

شمارش کلی سلول:

توجه : در مورد CSF نمی توان از شمارنده های الکترونیکی استفاده کرد زیرا گوناگونی در شمارش مواد زمینه ای و امکان افزایش کاذب در شمارش های طبیعی یا متوسط بالا ، وجود دارد .

هر گونه شمارش سلولی را باید فورا انجام داد زیرا گلبولهای سفید به خصوص گرانولوسیت ها و گلبولهای قرمز ظرف یک ساعت شروع به لیز شدن خواهند کرد.بطوری که پس از دو ساعت،40 درصد لکوسیت هامتلاشی می شوند.

نمونه هایی را که نمی توان فورا شمارش سلولی نمود باید در یخچال نگهداری کرد.

نمونه های شفاف را می توان بدون رقیق کردن شمارش کرد،مشروط بر آنکه در آزمایش میکروسکوپی سلولها روی هم قرار نگرفته باشند.

جهت رقیق سازی نمونه های غلیظ از سمپلر کالیبره استفاده و نرمال سالین طبق جدول زیر استفاده نمایید.

جدول رقیق سازی

مرحله شمارش سلولی :

ابتدا مايع CSF   رقیق شده را بخوبي مخلوط مي نمائيم  تا سلولها به صورت يكنواخت در مايع پخش شوند.     يك لامل برروي لام نئوبار قرار مي دهيم وبا سمپلر10λ از مايع CSF  را زير لامل قرار مي دهيم تا كاملاً زير لامل را پوشانده واز آن بيرون نزند . لام نئوبار را به مدت 2  دقيقه به صورت بي حركت  در زير ميكروسكوپ قرار داده تا سلولها به صورت يكنواخت پخش شوند.

  از فرمول محاسبه استاندارد نئوبار که برای شمارش سلول های خون بکار می رود ، در تعیین مقدار سلولها در هر میکرولیتر CSF نیز استفاده می شود .این فرمول برای نمونه های رقیق شده و رقیق نشده به کار می رود .

تعداد سلول در میکرولیتر =           تعداد سلولهای شمارش شده × رقت          

                                         تعداد مربع های شمارش شده × حجم یک مربع

اگر از هر دو سوی نئوبار استفاده شود فرمول به فرم زير تبديل می گردد .

تعداد سلولهای شمارش شده × رقت ×   تعداد سلولهای شمارش شده × رقت = تعداد سلول در میکرولیتر

                                                                0.1 × 10   

قبل از شمارش گلبولهای سفید ، چه در نمونه های رقیق شده و چه در نمونه های رقیق نشده باید RBC لیز گردد.

نمونه هایی را که نیاز به رقیق کردن دارند می توان به همان صورت بالا رقیق کرد ، فقط  به جای سالین نرمال باید محلول 3 % اسید استیک یا آبی تولوئیدین و ساپرونین به منظور لیز کردن RBC و رنگ آمیزی WBC بکار برد . 

علاوه بر مطالب گفته شده در بالا برای شمارش کلی سلولها فرمول بسیار ساده تری وجود دارد . طبق این روش تعداد سلولهای موجود در 4 خانه ی شمارش گلبولهای سفید را شمارش میکنیم و در عدد 2.5 ضرب میکنیم . اگر مجبور به رقیق سازی نمونه شدیم عدد بدست آمده را در عکس ضریب رقت نیز ضرب میکنیم .

روش :

چهار قطره از نمونه مخلوط شده را در یک لوله تمیز می ریزیم و مقداری اسید استیک گلاسیال را در یک پیپت پاستور کشیده و کاملا ً خالی کنید .

سپس چهار قطره CSF را به درون این پیپت پاستور وارد نمایید .

پیپت را یک دقیقه به حال خود رها کنید .

بعد از مخلوط کردن محلول آن قطره اول را دور ریخته با بقیه آن هموسیتومتر را پر نمایید .

سپس شمارش  چهار مربع کناری و مربع مرکزی در هر دو ظرف هموستیومتر شمارش نمایید و عدد حاصله را در فاکتور رقت ضرب کنید .

تا تعداد WBC در هر میکرولیتر بدست آید .

چنانچه تعداد کمتری از مربع ها را بشماریم با استفاده از فرمول استاندارد نئوبار تعداد سلول در هر میکرولیتر را محاسبه نمایید .

شمارش RBC :

شمارش کمی سلولها در میکرولیتر منهای شمارش گلبولهای سفید در میکرولیتر با شمارش RBC در هر میکرولیتر برابر است .

توجه :

در مواردیکه نمونه CSF پس از مشاهده با لام نئوبار بدون سلول باشد نمونه را سانتریفوژکرده واز رسوب آن لام تهیه می کنیم سپس لام را رنگ آمیزی کرده و آن رابررسی می کنیم لام رنگ شده را جهت تایید کار بایگانی می کنیم.

تصحیح به دلیل آلوده شدن نمونه

برای تصحیح گلبولهای سفید خون و پروتئینی که به طور مصنوعی و به دلیل بزل تروماتیک وارد CSF    شده اند ، می توان محاسباتی انجام داد . برای این منظور شمارش گلبولهای قرمز و سفید خون لازم است . با تعیین نسبت گلبولهای سفید به گلبولهای قرمز خون محیطی و مقایسه این نسبت با تعداد گلبولهای قرمز آلوده کننده ، می توان با استفاده از فرمول زیر تعداد گلبولهای سفیدی را که به طور مصنوعی اضافه شده اند ، محاسبه نمود :

                                                                 گلبولهای سفید (خون ) × گلبولهای قرمز (CSF)

گلبولهای سفید (اضافه شده ) =                -----------------------------------------------------

                                                                                      گلبولهای قرمز (خون)

حال با کم کردن گلبولهای سفید اضافه شده ، می توان تعداد حقیقی گلبولهای سفید CSF را به دست آورد . در مواردی که تعداد RBC و WBC خون محیطی در گستره طبیعی است ، بسیاری از آزمایشگاهها برای سهولت کار به ازای هر 1200 عدد RBC موجود در CSF ، دو سلول و یا به ازای هر 750 عدد یک سلول از لکوسیت های CSF کم می کنند . مطالعات نشان داده اند که شمارش تصحیح شده WBC اغلب کمتر از مقداری است که پیش بینی می شد که این نشان می دهد تصحیح شمارش سلولی مایعات خونی (bloody) ممکن است در تعیین نیاز به کشت ارزش نا چیزی داشته باشد .

شمارش افتراقی :

سلولهايي كه در CSF طبيعي يافت مي شوند،عمدتا لنفوسيت و منوسيت مي باشند.معمولا در بزرگسالان نسبت لنفوسيت به منوسيت زياد است(70 به30)در حاليكه در بچه ها منوسيت بيشتر

مي باشد.

آماده سازی نمونه :

هنگامی که در می یابیم CSF حاوی سلول است ، شناسایی نوع یا انواع سلولهای موجود ، کمک تشخیصی با ارزشی می باشد .

 شمارش افتراقی را باید روی گسترش رنگ آمیزی شده انجام داد ، نه از روی سلولهای موجود در لام شمارش .

برای اطمینان یافتن از اینکه سلولها در حداکثر تعداد خود باشند قبل از آماده سازی گستره باید نمونه را تغلیظ نمود .

filtration ، sedimentation ، سانتریفیوژ سلولی (cytocentrifuge) و سانتریفیوژ معمولی ، روش هایی هستند که برای تغلیظ نمونه در دسترس می باشند .

مزیت تکنیکهای filtration ، sedimentation و سانتریفیوژ سلولی در آن است که بازده سلولی بهتری به دست می دهند

بیشتر آزمایشگاههایی که سانتریفیوژ سلولی ندارند برای تغلیظ نمونه از سانتریفیوژ معمولی استفاده

 می کنند .

 نمونه را 5 تا 10 دقیقه سانتریفیوژ کرده ، مایع رویی (supernatant) را برداشته و برای آزمایشات اضافی نگهداری می کنیم .

بعد از به تعلیق در آوردن ، رسوب لام را تهیه کرده و می گذاریم تا در هوا خشک شوند و با رنگ رایت  رنگ آمیزی می کنیم .

 در هنگام شمارش افتراقی ، صد سلول را شمرده و دسته بندی می کنیم .

 آنگاه نتایج را به صورت درصد گزارش می نماییم .

اگر تعداد سلولها کم باشد و یافتن صد سلول میسر نبود تنها تعداد انواع سلول مشاهده شده را گزارش

می کنیم .

كنترل كيفي انجام آزمايش :

روزانه باید یک لام کنترل از نظر باکتری تهیه کرد. برای تهیه آن 2/0 میلی لیتر سالین و 2 قطره آلبومین 30 % را مخلوط می کنند.  اگر در لام یک بیمار باکتری دیدیم ، باید لام کنترل رنگ آمیزی شده را نیز امتحان کرد .

محدود مرجع :

 شمارش نرمال گلبول سفید در بزرگسالان 5-0 در هر میلی متر مکعب بوده و لنفوسیت ها بر منوسیت ها غالب هستند .

 شمارش نرمال گلبول های سفید در نوزادان 30-0 در هر میلی متر مکعب بوده که تا 80 درصد آنرا ممکن است منوسیت تشکیل دهد .

 در مایع  CSF نرمال گلبول قرمز وجود ندارد .

 با روش های متراکم سازی سلول با سایتو سانتریفوژ ممکن است حتی تا 7 درصد نوتروفیل طبیعی باشد .

محدوده قابل گزارش : بر اساس تعداد شمارش انجام شده ودر صورت لزوم تصحيح ان

تبصره :در صورت لخته بودن مايع بعد از سانتريفوژ كردن از رسوب مايع لام تهيه كرده و رنگ مي كنيم و گزارش را به فرم زير اعلام مي كنيم

                                   The sample was clotted and direct smear showed

  Mod              RBC +   Mod                WBC and   Mod                    P.M.N +

Many                          Many                               Many                                  

                Few                              

                Mod      Mononuclear cell seen.

               Many

در صورت داشتن سلولهاي غير خونساز اين Note را نيز مي گذاريم.

* Single or clusters of non hematopoietic mononuclear cell seen.

محدوده هشدار :

چگونگي  تفسير نتايج :

یافته های نمونه مغزی نخاعی در مننژیت های مختلف (کودکان)

چنانچه شمارش افتراقی CSF در بردارنده سلول های منوسیت ، لنفوسیت ، پلاسما سل و نوتروفیل باشد به آن واکنش سلولی مختلط گفته می شود . الگوی مختلط سلولی درمننزیت سلی،قارچی، مزمن میکروبی، مننژیت لپتوسپرال  توکسوپلاسما و آمیبی وپاره شدن آبسه مغزی دیده می شود . واکنش مختلط سلولی بدون نوتروفیل از ویژگی عفونت های ویروسی و سیفلیسی می باشد .

 تعداد PMN (گرانولوسیت ها ) با دو ساعت ماندن CSF در حرارت اتاق تا 68 درصد افت می کند .

 در مننژیت میکروبی معمولا ً تعداد نوتروفیل ها بیشتر از 60 درصد شمارش افتراقی است  .

 نوتروفیلی ناشی از مننژیت ویروسی بعد از 2 تا 3 روز جای خود را به لنفوسیتوز در نمونه CSF می دهد .

-  افزایش سلولهای ائوزینوفیل در CSF در  واکنش CNS به داروها و شانت،عفونت های قارچی و انگلی، سندرم هیپر ائوزینوفیلیک نا شناخته مشاهده می گردد.

با وجودی که ائوزینوفیل بندرت در CSF نرمال دیده می شود و در شرایط التهابی حداکثر بین 1 تا 4 درصد است اما در مواردی از قبیل عمل نکردن مناسب شانت بطنی ممکن است افزایش چشمگیر داشته باشد . میزان بیش از 10 درصد تحت عنوان مننژیت ائورینوفیلی قلمداد شده و مواردی از قبیل آلودگی با Coccidioides immitis ، تهاجم انگلی را ممکن است مطرح کند .

اقدام بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي:

مداخله گرها و واكنش هاي تداخلي : 

-     استفاده از لوله آزمايش شيشه اي سبب چسبيدن سلولها به جدار لوله شود و در شمارش تعداد كلي سلولها وشمارش افتراقي تاثير مي گذارد .

-        وجود لخته در مايع ارسالي به آزمايشگاه

نكات ايمني :

 مانند هر مايع يا خون انساني بايد نمونه آلوده تلقي شود و نكات ايمني رعايت شود .

مایعات در بخش میکروبشناسی

موارد کاربرد تست:  تشخيص عفونت باكتريال

اساس روش آزمایش: ديد ميكروسكوپي و بررسي كشت

نمونه مورد نياز در بخش فني  : مايعات ارسالي مثل ( پلور – آسيت – پريكارد و ... )

لوله شماره 1 نمونه مایعات هرگز برای کشت استفاده نشود .برای کشت مایعات از لوله شماره 2 استفاده

می شود مگر آنکه مایع در یک لوله ارسال شده باشد که در نتیجه گزارشات باید ذکر گردد.

حداقل مقدار : به اندازه تهيه اسمير و كشت برروي پليتها جدول شماره 1(پیوست است)

ظرف  : ظرف استريل دربدار

معيار غير قابل قبول بودن نمونه : 

 عدم رعايت زمان مناسب ارسال نمونه به بخش – مصرف آنتي بيوتيك – استفاده از ظروف غيراستريل

مواد و وسايل مصرفي مورد نياز:

پليت( جدول شماره  1) – لام – لوپ – رنگ گرم

پروسه انجام آزمايش:

کشت CSF بایستی هر چه سریعتر انجام گردد . سرما اثرات نا مساعد و بازدارنده بر روی رشد برخی ارگانیزمها مانند نیسریا وهموفیلوس آنفولانزا (H . Influenza) دارد.

رنگ امیزی گرم و کشت بایستی از رسوب سانتریفیوژ شده CSF انجام شود .

-در مننژیت سلی در سطح نمونه CSF یک لایه شبیه رشته های تار عنکبوت   (Cob – Web) مشاهده می گردد و سفارش به انجام کشت و رنگ امیزی اسید فاست بر روی همین لایه است . 

استفاده از رنگ آمیزی اکرید ین نارنجی (acridine orange ) در افتراق آمیب (آجری قرمز ) از لکوسیت ها (سبز روشن ) مفید است .

 برای تشخیص کریپتوکوکوس نئوفورمانس از رنگ آمیزی مرکب (Indian ink )  یا نیگروزین برای مشاهده هاله کپسول پلی ساکارید استفاده می گردد.

كنترل كيفي انجام آزمايش :

روزانه باید یک لام کنترل از نظر باکتری تهیه کرد. برای تهیه آن 2/0 میلی لیتر سالین و 2 قطره آلبومین 30 % را مخلوط می کنند.  اگر در لام یک بیمار باکتری دیدیم ، باید لام کنترل رنگ آمیزی شده را نیز امتحان کرد .

محدوده مرجع:  No growth

محدوده قابل گزارش :  هر ميكروبي كه تشخيص داده شود گزارش مي گردد .

چگونگي  تفسير نتايج :

  دید مستقیم هر گونه ارگا نیسمی در مایعا ت بدن بدلیل استریل بودن مایعات نشانه قوي عفونت خاص ميباشد كه با حضور میکروب در کشت بیمارقابل تاييد است . 

-  شاخص مننژیت میکروبی عبارت است از:

- افزایش سلول های نوتروفیلی

- افزایش پروتئین مایع مغزی نخاعی

- قند کمتر یا مساوی 40mg%

میکروب های شایع عامل مننژیت در سنین مختلف عبارتند از :

اقدام بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي :

 مداخله گرها و واكنش هاي تداخلي : 

نكات ايمني :  طبق دستورالعمل ایمنی آزمایشکاه

جدول شماره 1

1- يك بشقاب اضافه براي كشت بيهوازي در جعبه بي هوازي كشت داده مي شود.

2- براي مايع مفصل جهت بررسي بروسلا كشت دركاستا نيدا و نگهداري سه هفته اي انجام ميشود.

3- در صورت  درخواست وبا در پپتون, *water  TCBS هم برده ميشود. *(   pHمحيط قلیایی باشد)

4- در صورت در خواست ديفتري  در محيط  لوفلر برده میشود .

5-اگر درخواست مايكوپلاسما داشته باشند در محيط pplo مايع برده ميشود.

   در صورت درخواست ليستريا ازمحیط  لیستریا مایع استفاده و کشت حاصل  در حرارت

4-8 درجه نگهداری میشود.

توجه:                                                                                    

در صورت درخواست کشت TB ، از محيط لونشتاين استفاده میشود.

مایع CSF در بخش شیمی

اسید لاکتیک -  از آزمون های کمکی برای افتراق مننژیت ویروسی از مننژیت باکتریال می توان به اندازه گیری اسید لاکتیک و CRP در نمونه CSF  اشاره کرد .

لاکتات-  سطح لاکتات (Lactate) در عفونت های ویروسی تقریبا ً همیشه کمتر از 35 mg/dl بوده ، در حالی که در مننژیت های میکروبی بیشتر از 35mg/dl است .

غلظت پلاسمایی پره آلبومین به غلظت CSF -نسبت غلظت پلاسمایی پره آلبومین به غلظت CSF عدد 14 است .

این نسبت در مورد فیبرینوژن 4940 ، آلبومین 236 و IgG حدود 802 می باشد

-  مقدار طبیعی پروتئین CSF

 15-45 mg/dl  مقدار نرمال در بزرگسالان ، میانگین 90 mg/dl و حداکثر 150 مقدار نرمال در نوزادان رسیده ، میانگین 115mg/dl  مقدار نرمال در نوزادان نارس و کمتر از 20mg/dl کاهش پروتئین CSF را نشان می دهد . پروتئین CSF بسرعت از تولد تا شش ماهگی افت می کند . کاهش پروتئین CSF ممکن است در 6-2 سالگی مشاهده گردد . پروتئین های CSF شامل پره آلبومین (2 تا 7 درصد ) ، آلبومین (56 تا 76 درصد ) ، آلفا – ا – گلبولین ، آلفا -2-گلبولین ، بتا گلبولین  و گاما گلبولین (3 تا 12 درصد ) می باشد .

-        اساس اندازه گیری پروتئین CSF به روش توربیدومتریک و استفاده از TCA یا SSA می باشد . این روش ها وابسته به حرارت بوده و احتیاج به حداقل نیم میلی لیتر CSF دارد . استفاده از روش TCA موجب خطای کاذب مثبت در حضور داروی تزریقی نخاعی متروترکسات می شود .

-        در حالت طبیعی سد مغزی – خونی (blood brain barrier) وجود دارد و هر ماده ای نمی تواند از این سد عبور کرده  و وارد مغز شود ، مننژیت موجب افزایش نفوذ پذیری این سد می شود . درجه نفوذ پذیری در این حالت با رابطه اندکس آلبومین CSF به آلبومین سرم  مورد سنجش قرار می گیرد

-        CSF Albumin (mg/dl )         

-                                                         =   CSF / serum Albumin Index  

-        Serum Albumin (g/dl)     

اندکس کمتر از 9 بیانگر سد غیر قابل نفوذ ، اندکس 14-9 بیانگر نفوذ پذیری خفیف ، اندکس 30-14 نفوذ پذیری متوسط و اندکس بیشتر از 30 بیانگر آسیب شدید در سد مغزی خونی است .

ADA آدنوزین دآمیناز -  برای کمک به تشخیص تراوشات التهابی ناشی از میکروب سل از سنجش فعالیت این آنزیم در مایعات بدن استفاده می شود

خلاصه ای از آزمونهای شیمیایی در CSF

پروتئین :

1-     غلظت طبیعی آن 15 تا 25 میلی گرم در دسی لیتر است .

2-     غالبا ً در مننژیت ، خونریزی و اسکلروز متعدد بالا می رود.

گلوکز:

1-     مقدار طبیعی آن 60 تا 70 درصد غلظت پلاسمایی است .

2-     در مننژیت های باکتریایی و سلی مقدار آن کاهش می یابد .

لاکتات :

1-     مقادیر بالاتر از 25 میلی گرم در دسی لیتر آن را در مننژیت های باکتریایی ، سلی و قارچی می یابیم .

گلوتامین :

1-     غلظت طبیعی آن 8 تا 18 میلی گرم در دسی لیتر است .

2-     مقادیر بالاتر از 35 میلی گرم در دسی لیتر آن همراه با مقداری اختلال هوشیاری می باشد .

لاکتیک دهیدروژتاز:

1-     ایزو آنزیم های LD1 وLD2 در بافت مغز یافت می شوند .

2-     ایزو آنزیم های LD2 وLD3 در لنفوسیتها یافت می شوند .

3-     ایزو آنزیم های LD4 وLD5 در نوتروفیلها یافت می شوند .

مایع CSF در بخش سرولوژی و ایمونولوژی

VDRLو - FTA – ABS  در تشخیص مننژیت اسپیروکتی (نوروسیفلیس )

اختصاصیت VDRL برای تشخیص بالا است به شرطی که گلبول قرمز در CSF نباشد و یا خیلی کم باشد .

- آزمون FTA – ABS بسیار حساس است .

- واکنش منفی سرم برای FTA – ABS  نوروسیفلیس را رد می کند .

- واکنش مثبت سرم برای FTA – ABS ولی واکنش منفی CSF ، نوروسیفلیس را رد می کند .

واکنش مثبت CSF برای FTA – ABS ممکن است بیانگر نوروسیفلیس فعال ، نوروسیفلیس بدون علامت نوروسیفلیس درمان شده و یا واکنش های کاذب مثبت باشد .

                        VDRL=Venereal disease Research Laboratory

FTA-ABS=Fluorescent technique Antibody Adsorption test for syphilis 

دستورالعمل آنالیز کامل مایع نخاع

مایع نخاع پس از خون و ادرار سومین مایع مهم بدن میباشد . این مایع یا LP از بین مهرهای 3 و 4 یا 4 و 5 در شرایط استریل و کمترین حالت تروما گرفته میشود .

ترتیب توزیع پس از نمونه گیری : در ترتیب 3 لوله ای ، لوله ی اول جهت بیوشیمی و لوله دوم جهت میکروب و لوله سوم برای هماتولوزی است . به این ترتیب کمترین سلول تروماتیک وارد لوله هماتولوزی میشود . حجم ایده آل برای مایع نخاع 3 الی 4 سی سی و حداقل حجم قابل قبول 1 سی سی است . اگر هدف جستجوی توبرکلوسیس باشد باید 10 سی سی نمونه گرفته شود . باید توجه داشت که نمونه نباید تحت سرما یا گرما و نور خورشید قرار گیرد و حداکثر تا 2 ساعت پس از نمونه گیری آنالیز باید کامل شده باشد .

ظاهر مایع مغزی نخاعی میتواند نشان دهنده خونریزی مغزی باشد  که برای افتراق آن از بذل تروماتیک در حین نمونه گیری باید به توزیع خون در هر 3 لوله توجه کرد . اگر توزیع خون در لوله اول زیاد و در لوله های دیگر کمتر باشد یا خون نباشد نشان دهنده بذل تروماتیک است ولی اگر توزیع خون در هر 3 لوله یکسان باشد نشان دهنده خونریزی مغزی است . تشکیل لخته در مایع مغزی به نفع بذل تروماتیک است و زرد فامی روی مایع نخاعی به نفع خونریزی داخلی است . 

گزارش فیزیکی ظاهر و حجم مایع نخاع : گزارش ظاهر : نرمال- شفاف – بیرنگ – بدون لخته

                                                   گزارش حجم : بصورت سی سی گزارش میشود .

آنالیز هماتولوژی :  ابتدا محتویات داخل لوله را خوب مخلوط میکنیم و سپس یک قطره بین لام ولامل قرار میدهیم و اگر گلبولهای سفید بیشتر از 50 سلول بود از رقیق کننده استفاده میکنیم و در غیر این صورت بدون تهیه رقت شمارش سلولی را از طریق لام هموسایتومر آغاز میکنیم . اگر تعداد گلبولهای قرمز زیاد بود باید نسبت به تخریب آنها توسط مارکانو اقدام کرد .

فرمول تصحیح گلبول سفید مایع نخاع در نمونه خونی : ( این گلبولها متعلق به خون محیطی است که در حین نمونه گیری همراه خون محیطی  وارد مایع نخاعی میگردند )

گلبول سفید اضافی : گلبول قرمز مایع نخاع * گلبول سفید خون / گلبول قرمز خون

فرمول شمارش WBC در میکرولیتر مایع نخاع  : تعداد  WBC در 10 مربع شمارش سفید و قرمز * عکس رقت (1) * عکس حجم شمارش شده (1)

عکس حجم شمارش شده : 10 ( تعداد مربع شمارش شده ) * 0.1 ( حجم هر مریع سفید)

حجم هر مربع سفید : طول * عرض * ارتفاع : 1*1*0.1 = 1

NORMAL CSF DIFFRENTIAL CELL COUNT

CELL TYPE                   ADULT                             NEONATE

LYMPHOCYTE           60% ± 20%               20% ± 15%

MONOCYTE              30% ± 15%               70% ± 20%

NEUTROPHIL            2% ± 4%                   4% ± 4%

مقادیر مرجع WBC در هر میکرولیتر مایع نخاعی : 5-0 سلول در بالغین و 30-0 سلول در نوزادان

NORMAL CSF DIFFRENTIAL CELL COUNTمراحل کار دیفرنشیال  کانت مایع نخاعی :

(1)     5 دقیقه سانتری فیوژ در دور 2000

(2)     یک قطره روی لام و تهیه گسترش

(3)     رنگ آمیزی رایت و گیمسا رایت

(4)     بررسی و دیف لنز 100 روغنی

باید توجه کرد که در مایع نخاع غالب سلولها لنفوسیت است . در مننژیت باکتریال یا ویروسی لنفوسیت غالب است اما در مننژیت قارچی و سلی درصد قابل توجهی منوسیت مشاهده میشود .

اندازه گیری پروتئین مایع نخاعی  به روش سولفوسالیسیلیک 3% :

لوله اول : 500 میکرولیتر مایع نخاعی + 2 سی سی اسید

لوله دوم : 500 میکرولیتر استاندارد + 2 سی سی اسید

لوله سوم : 500 میکرولیتر آب مقطر + 2 سی سی اسید ( بلانک )

طرز تهیه استاندارد پروتئین نخاعی : 9.9 سی سی آب مقطر + 100 میکرولیتر سرم کنترل تجاری

10 دقیقه در دمای اتاق انکوبه میکنیم و سپس جذب نوری را در طول موج 620 نانومتر اندازه گیری میکنیم .

غلظت پروتئین مایع نخاعی = جذب تست/جذب استاندارد * غلظت استاندارد

مقادیر مرجع پروتئین مایع نخاعی :

نوزادان 1 تا 30 روزه : 75-25 میلیگرم بر دسی لیتر                                                                                                     بزرگسالان : 45-15 میلیگرم بر دسی لیتر

قند مایع نخاعی

روش اندازه گیری قند نخاعی مثل اندازه گیری قند خون میباشد و چون مقدار مرجع قند نخاعی 60 % قند خون میباشد یک نمونه خون بیمار نیم ساعت قبل از مایع نخاع گرفته میشود  و نسبت میزان قند نخاع به خون سنجیده میشود که دارای ارزش تشخیصی بالایی است . در افت محسوس مایع نخاع احتمال مننژیت باکتریال و قارچی میتواند مطرح باشد .

کشت و رنگ آمیزی مایع نخاعی

مایع نخاعی را به مدت 15 دقیقه با دور 2000 سانتریفیوژ میکنیم . سپس 1 تا 2 قطره از رسوب را بر روی لام تمیز ریخته و باقی رسوب را برای کشت در محیط بلاد آگار و شکلات آگار و محیط آبگوشت مغزی استفاده میکنیم و محیط ها را به جار شمعی انتقال میدهیم .

رنگ آمیزی گرم :

(1)     کریستال ویوله یک دقیقه

(2)     لوگل یک دقیقه

(3)     استون الکل چند ثانیه

(4)     سافرانین 30 ثانیه